نایب‌رئیس فراکسیون هوش مصنوعی مجلس با اشاره به نهایی شدن قانون هوش مصنوعی در کشور گفت: با ایجاد سازمان ملی هوش مصنوعی، مسئولیت راهبری اصلی این حوزه در کشور به این سازمان سپرده شده است و سایر دستگاه‌ها نیز ضمن حفظ تکالیف خود، نباید در وظایف راهبری سازمان موازی‌کاری کنند.

به گزارش ستاد خبری اینوتکس 2026، مصطفی طاهری، نایب‌رئیس فراکسیون هوش مصنوعی مجلس در جمع خبرنگاران و در حاشیه نمایشگاه اینوتکس ۲۰۲۶ درباره آخرین وضعیت قانون‌گذاری در حوزه هوش مصنوعی گفت: خبر خوش این است که حوزه هوش مصنوعی در کشور قانون‌مند شده و تکالیف دستگاه‌ها در این حوزه مشخص شده است.

وی افزود: قانون مناسبی در حوزه هوش مصنوعی تدوین شده بود که در فرآیند بررسی‌های مربوط به هیئت عالی نظارت، رفت‌وبرگشت‌هایی داشت، اما این فرآیند دو روز قبل به پایان رسید و کشور اکنون دارای قانون در حوزه هوش مصنوعی است.

نایب‌رئیس فراکسیون هوش مصنوعی مجلس اظهار کرد: در این قانون، ساختار حوزه هوش مصنوعی نیز مشخص شده است و اکنون مشخص است که مسئولیت راهبری و سیاست‌گذاری این حوزه در سطح کشور بر عهده چه مجموعه‌ای خواهد بود.

بخش خصوصی محور توسعه هوش مصنوعی

طاهری با اشاره به جایگاه بخش خصوصی و شرکت‌های دانش‌بنیان در قانون هوش مصنوعی گفت: در بخش‌های مختلف این قانون، مسئولیت و بار اصلی توسعه بر دوش بخش خصوصی و شرکت‌های دانش‌بنیان قرار داده شده است.

وی ادامه داد: یکی از موضوعاتی که در این قانون مورد توجه قرار گرفته، داده‌های کشور است. در این بخش مشخص شده است که چگونه می‌توان زمینه استفاده بخش خصوصی از داده‌های دولتی و داده‌های بخش خصوصی را در حوزه هوش مصنوعی فراهم کرد.

طاهری افزود: بخش دیگری از قانون به زیرساخت‌ها اختصاص دارد و وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات مسئول تأمین این زیرساخت‌ها شده است.

وی بیان کرد: موضوع حمایت‌ها نیز در این قانون مورد توجه قرار گرفته است. این موارد پیش‌تر به‌صورت مفصل در قانون جهش تولید دانش‌بنیان تدوین شده بود و حوزه هوش مصنوعی نیز به همان قانون متصل شده است؛ بنابراین حمایت‌های پیش‌بینی‌شده در آن قانون شامل شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی نیز خواهد شد.

نایب‌رئیس فراکسیون هوش مصنوعی مجلس درباره توجه قانون به همکاری‌های بین‌المللی گفت: یکی دیگر از موضوعات مورد توجه، همکاری‌های بین‌المللی است. هر اندازه ارتباطات کشور در حوزه هوش مصنوعی با سایر کشورها، در زمینه اجرای پروژه‌های مشترک، تبادل داده و تبادل زیرساخت‌های پردازشی افزایش پیدا کند، دستاورد و آورده بیشتری برای کشور ایجاد خواهد شد.

وی افزود: به همین دلیل، موضوع همکاری‌های بین‌المللی نیز در قانون مورد توجه قرار گرفته است.

سازمان ملی هوش مصنوعی مسئول راهبری اصلی شد

طاهری درباره وظایف سازمان ملی هوش مصنوعی گفت: دو موضوع وجود داشت که نسبت به آنها نگرانی داشتیم و مسئولیت پیگیری آنها به سازمان ملی هوش مصنوعی سپرده شده است.

وی ادامه داد: موضوع نخست به لایه‌های بنیادین و عمیق هوش مصنوعی، مطالعات آینده‌نگر و مسائل نوظهور مربوط می‌شود تا کشور در آینده با پدیده‌هایی مواجه نشود که از قبل برای آنها پیش‌بینی و برنامه‌ریزی نشده است.

نایب‌رئیس فراکسیون هوش مصنوعی مجلس افزود: سازمان باید از ظرفیت‌های مختلف، از جمله ظرفیت دانشگاه‌ها، استفاده کند تا کشور در حوزه هوش مصنوعی با غافلگیری مواجه نشود و بتواند مسائل و فناوری‌های نوظهور این حوزه را پیش‌بینی کند.

وی اظهار کرد: موضوع دیگر، مدیریت مخاطرات است؛ زیرا هوش مصنوعی علاوه بر ظرفیت‌های مثبت، می‌تواند ابعاد آسیب‌زا نیز داشته باشد و لازم است نسبت به مدیریت این مخاطرات توجه کافی صورت گیرد.

تکالیف دستگاه‌ها برای تربیت نیروی انسانی

طاهری با اشاره به موضوع تربیت نیروی انسانی در قانون هوش مصنوعی گفت: در زمینه تربیت نیروی انسانی و استفاده از ظرفیت استادان دانشگاه نیز دو ماده جداگانه در قانون پیش‌بینی شده است.

وی افزود: در این مواد، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، وزارت آموزش و پرورش و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مکلف شده‌اند وظایف و تکالیف مربوط به هوش مصنوعی را انجام دهند.

نایب‌رئیس فراکسیون هوش مصنوعی مجلس ادامه داد: تقسیم وظایف میان دستگاه‌ها و سازمان ملی هوش مصنوعی نیز در این قانون پیش‌بینی شده است.

پایان موازی‌کاری دستگاه‌ها در حوزه هوش مصنوعی

طاهری در پاسخ به پرسشی درباره جایگاه سازمان ملی هوش مصنوعی و ستادهای شکل‌گرفته در دستگاه‌های مختلف گفت: در قانون، سازمان ملی هوش مصنوعی پیش‌بینی شده است و ستادهایی نیز در دستگاه‌های مختلف شکل گرفته‌اند. در صورتی که تکالیف این ستادها با وظایف سازمان ملی هوش مصنوعی همپوشانی داشته باشد، باید تکالیف موازی حذف شود.

وی افزود: مسئولیت راهبری بر عهده سازمان ملی هوش مصنوعی خواهد بود، اما این به معنای حذف مسئولیت سایر دستگاه‌ها نیست. دستگاه‌هایی مانند معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری که پیش‌تر ستاد هوش مصنوعی ایجاد کرده بودند، همچنان تکالیف خود را خواهند داشت و حتی این تکالیف افزایش پیدا می‌کند.

طاهری تأکید کرد: با این حال، در حوزه راهبری و وظایفی که به سازمان ملی هوش مصنوعی سپرده شده است، نباید موازی‌کاری صورت گیرد.

وی ادامه داد: راهبر اصلی حوزه هوش مصنوعی، سازمان ملی هوش مصنوعی خواهد بود که زیر نظر رئیس‌جمهور فعالیت می‌کند. این ساختار مشابه بسیاری از کشورهاست که حوزه هوش مصنوعی را در بالاترین سطح مدیریتی خود قرار داده‌اند.

ضرورت تمرکز مستقل بر هوش مصنوعی

نایب‌رئیس فراکسیون هوش مصنوعی مجلس درباره چرایی ایجاد سازمان مستقل برای این حوزه گفت: دولت‌ها در این زمینه تفاوتی با یکدیگر ندارند، اما دیدگاه ما این بود که معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری همزمان مسئولیت موضوعات و حوزه‌های متعددی را بر عهده دارد.

وی افزود: معاونت علمی در حوزه‌های مختلف فناوری از جمله نانو، میکروالکترونیک، کوانتوم و موضوعات متعدد دیگر فعالیت می‌کند و وظایفی مانند حمایت و تسهیل‌گری را بر عهده دارد.

طاهری تصریح کرد: هوش مصنوعی یکی از هزاران موضوعی است که معاونت علمی در آن ورود دارد، اما این حوزه باید متولی مشخصی داشته باشد که به‌صورت شبانه‌روزی و متمرکز بر هوش مصنوعی فعالیت کند.

وی خاطرنشان کرد: نمی‌توان انتظار داشت یک مجموعه همزمان مسئولیت حوزه‌هایی مانند نانو، میکروالکترونیک، کوانتوم و هوش مصنوعی را بر عهده داشته باشد و در همه این حوزه‌ها تمرکز کامل ایجاد کند.

نایب‌رئیس فراکسیون هوش مصنوعی مجلس گفت: باید مجموعه‌ای به‌صورت تخصصی و متمرکز بر هوش مصنوعی فعالیت کند تا عقب‌ماندگی موجود جبران شود و خواسته رهبر شهید مبنی بر قرار گرفتن ایران در میان ۱۰ کشور برتر حوزه هوش مصنوعی محقق شود.

امکان تدوین مقررات هوش مصنوعی برای کودکان و نوجوانان

طاهری درباره وضعیت قانون‌گذاری در حوزه استفاده کودکان و نوجوانان از هوش مصنوعی گفت: در برخی کشورها، استفاده از هوش مصنوعی در مدارس ممنوع یا محدود شده است، اما موضوع حمایت از کودک و نوجوان تنها به هوش مصنوعی محدود نمی‌شود و در حوزه فضای مجازی نیز بسیاری از کشورها قوانین مشخصی برای حفاظت از کودکان و نوجوانان دارند.

وی افزود: بسیاری از کشورهایی که خود را مدعی آزادی و دموکراسی می‌دانند، در حوزه فضای مجازی و از جمله هوش مصنوعی، قوانین مختلفی برای کودکان و نوجوانان وضع کرده‌اند.

طاهری ادامه داد: در قانون هوش مصنوعی کشور، اشاره مستقیمی به این موضوع نشده است، اما در بخش‌های دیگری که در مجلس در حال بررسی است و به موضوع کودک و نوجوان در فضای مجازی مربوط می‌شود، این موضوع مورد توجه قرار گرفته است.

وی خاطرنشان کرد: با این حال، سازمان ملی هوش مصنوعی با اختیاراتی که برای آن در نظر گرفته شده است، می‌تواند در این حوزه نیز آیین‌نامه تدوین کند و آن را برای تصویب به دولت ارائه دهد تا در صورت تصویب، در بخش‌های مختلف دولت اجرایی شود.