فعالان اکوسیستم استارتاپی در پنلی با موضوع بهره‌گیری از ظرفیت‌های دیاسپورای خارج از کشور در نمایشگاه اینوتکس ۲۰۲۶، بر ضرورت حفظ ارتباط میان ایرانیان داخل و خارج از کشور تأکید کردند؛ هرچند درباره اولویت این ارتباط اختلاف نظرهایی وجود داشت.

به گزارش ستاد خبری اینوتکس ۲۰۲۶، حسین نظر بلند، مدیرعامل سابق شناسا، دیاسپورای ایرانی را یک فرصت اقتصادی دانست، در حالی که نیما نامداری تأکید کرد مسئله اصلی، نه ورود پول از سوی مهاجران، بلکه سیاست‌هایی است که موجب خروج افراد از کشور شده است. سارا شاهرخی، بنیان‌گذار ایفا نیز پیشنهاد کرد از ظرفیت ایرانیان خارج از کشور برای انتقال تجربه و منتورینگ استارتاپ‌های ایرانی استفاده شود.

اتصال کشور با ایرانیان خارج از کشور نباید قطع شود

حسین نظر بلند، فعال استارتاپی و مدیرعامل سابق شناسا، با اشاره به ظرفیت اقتصادی ایرانیان خارج از کشور گفت حتی با وجود انتقادهایی که نسبت به شرایط فعلی کشور وجود دارد، باید از ظرفیت دیاسپورای ایرانی استفاده کرد.

او گفت: «با وجود همه انتقاداتی که به وضعیت فعلی کشور داریم مجبوریم از ظرفیت دیاسپورای ایرانی خارج از کشور کمک بگیریم.»

نظر بلند، ایرانیان خارج از کشور را فرصتی برای اقتصاد ایران دانست و افزود: «افرادی که رفته‌اند همه برای کشور فرصت هستند.»

به گفته او، تفاوت قابل توجهی میان ثروت داخل کشور و ثروت ایرانیان خارج از کشور وجود دارد. نظر بلند اظهار کرد: «ثروت کشور ما ۴ تریلیون دلار است و دیاسپورای خارج از کشور ما ۱۰ تریلیون دلار ثروت دارد. این را باید به شکل یک فرصت دید.»

او در پایان تأکید کرد: «اتصال کشور با ایرانیان خارج از کشور نباید قطع شود.»

مسئله تنها استفاده از ظرفیت دیاسپورا نیست

نیما نامداری، فعال استارتاپی و مدیرعامل کارنامه، در این پنل تعریف متفاوتی از دیاسپورا ارائه کرد و گفت صرف مهاجرت افراد به معنای قرار گرفتن آنها در جامعه دیاسپورا نیست.

نامداری بیان کرد: دیاسپورا جمعی است که از ارتباط با هم معنا پیدا می‌کند. لزوما هر شخصی از کشور مهاجرت کرده باشد دیاسپورا محسوب نمی‌شود.

او برای توضیح این موضوع به لبنان اشاره کرد و گفت: لبنان حدودا ۴ میلیون نفر جمعیت دارد و نسل اول و دومش ۱۴ میلیون نفر دیاسپورا دارد.

مدیرعامل کارنامه همچنین با تأکید بر اینکه اهمیت دیاسپورا را نمی‌توان صرفاً با میزان سرمایه واردشده به کشور سنجید، گفت: به نظر من سنجش اهمیت جامعه مهاجر با میزان پولی نیست که وارد کشور می‌کند.

باید درباره دلایل خروج افراد از کشور صحبت کنیم

نامداری مسئله اصلی را در جای دیگری دانست و گفت نباید تمرکز صرفاً روی این باشد که چرا ایرانیان خارج از کشور سرمایه وارد ایران نمی‌کنند.

او گفت: من فکر نمی‌کنم مشکل کشور این است که دیاسپورا پولی به داخل کشور وارد نمی‌کند بلکه باید به دلایل خروج افراد از کشور بپردازیم.

به گفته نامداری، مهاجرت ایرانیان نتیجه مجموعه‌ای از سیاست‌های چند دهه گذشته است. او افزود: مهاجرت افراد در نتیجه چند دهه سیاست‌هایی اتفاق افتاده که باعث رفتن افراد شده است.

مدیرعامل کارنامه در ادامه تأکید کرد که بدون تغییر این سیاست‌ها نمی‌توان انتظار بازگشت مهاجران یا مشارکت جدی آنها در اقتصاد دیجیتال ایران را داشت: تا زمانی که سیاست‌ها تغییر نکند افراد برنمی‌گردند و لزوما انگیزه‌ای ندارند که تجربیات خود را به اکوسیستم اقتصاد دیجیتال کشور منتقل کنند.

مهاجرت مشکل ایران نیست، قطع ارتباط مشکل است

سارا شاهرخی، بنیان‌گذار پلتفرم تأمین مالی جمعی ایفا، نیز با تأکید بر حفظ ارتباط ایرانیان خارج از کشور با داخل، گفت مهاجرت به خودی خود نباید به‌عنوان یک مسئله دیده شود.

او گفت: به نظر من مشکل ایران مهاجرت نیست. هر کسی می‌تواند به نظر من باید مهاجرت کند ولی اتصالش را با جامعه ایرانی نگه دارد.

شاهرخی معتقد است اکوسیستم اقتصاد دیجیتال ایران می‌تواند از دانش و تجربه فعالان ایرانی خارج از کشور استفاده کند، حتی بدون آنکه این ارتباط الزاماً گسترده و سازمان‌یافته باشد.

او گفت: فعالان اقتصاد دیجیتال ایران می‌توانند با نخبگان خارج از کشور ارتباط برقرار کنند و از تجربیات آن‌ها بهره بگیرند. لزوما نیاز نیست این ارتباط عمیق و با افراد زیادی باشد.

پیشنهاد منتورینگ ایرانیان خارج از کشور برای استارتاپ‌های ایرانی

بنیان‌گذار ایفا در ادامه، یک مدل مشخص برای استفاده از ظرفیت ایرانیان خارج از کشور پیشنهاد کرد که بر انتقال تجربه به جای تمرکز صرف بر سرمایه‌گذاری استوار است.

شاهرخی گفت: اگر حتی ۱۰۰ نفر از ایرانیان خارج از کشور بتوانند در سال منتورینگ سه استارتاپ کشور را برعهده بگیرند، تاثیر قابل توجهی دارد.

بر اساس این پیشنهاد، حتی شبکه‌ای محدود از متخصصان و کارآفرینان ایرانی خارج از کشور می‌تواند با انتقال دانش و تجربه، به صدها کسب‌وکار نوپا در ایران کمک کند.

شاهرخی در بخش دیگری از صحبت‌های خود با اشاره به تلاش‌های گذشته برای برقراری ارتباط میان اکوسیستم فناوری ایران و خارج از کشور، بر ضرورت استمرار این ارتباط تأکید کرد.

او گفت: تلاش‌هایی شده است ارتباط اکوسیستم فناوری با خارج از ایران برقرار شود اما باید تلاش کرد این ارتباط استمرار داشته باشد.

به گفته شاهرخی، توسعه اکوسیستم داخلی و استفاده از ظرفیت ایرانیان خارج از کشور نباید دو مسیر متضاد تلقی شوند.

او تأکید کرد: ما باید بتوانیم از فاز انتقاد بیرون بیاییم، اکوسیستم داخل کشور را توسعه بدهیم و در کنار آن‌ از ظرفیت ایرانیان خارج از کشور استفاده کنیم.

شاهرخی در پایان با اشاره به تجربه شخصی خود از فعالیت در ایران گفت: علت اینکه چسبندگی من به ایران زیاد بوده این است که من اثرگذاری را با تمام پوست و خونم تجربه کردم.

در مجموع، سخنان مطرح‌شده در این پنل نشان داد که استفاده از ظرفیت دیاسپورای ایرانی صرفاً به معنای جذب سرمایه از خارج نیست و انتقال دانش، تجربه، شبکه ارتباطی و منتورینگ نیز می‌تواند بخشی از این ظرفیت باشد؛ در عین حال، از نگاه برخی فعالان اکوسیستم، ایجاد این ارتباط پایدار بدون توجه به ریشه‌های مهاجرت و سیاست‌های منجر به خروج نیروی انسانی، با محدودیت مواجه خواهد بود.