شکاف میان آیین‌نامه‌های بازار سرمایه و نیازهای اکوسیستم فناوری، مسیر توسعه سرمایه‌گذاری جسورانه در ایران را با چالش مواجه کرده است؛ رئیس انجمن سرمایه‌گذاری خطرپذیر با تشریح ناکارآمدی سازوکارهای فعلی، از عدم موفقیت VC Fundها در ایفا نقش کلیدی برای آماده‌سازی کسب‌وکارهای فناور جهت ورود به بورس خبر داد.

به گزارش ستاد خبری اینوتکس ۲۰۲۶؛ سیدمحمدحسین سجادی‌نیری در پنل «پذیرش بورس و آینده سرمایه‌گذاری نوآوری در ایران» که در نمایشگاه اینوتکس ۲۰۲۶ برگزار شد، با تشریح روند ورود بازیگران جدید به اکوسیستم تأمین مالی نوآوری، بر ضرورت اتصال این اکوسیستم به بازار سرمایه و رفع موانع سرمایه‌گذاری جسورانه تأکید کرد.

ورود بازیگران جدید به اکوسیستم تأمین مالی نوآوری

سجادی‌نیری اظهار کرد: در اکوسیستم تأمین مالی نوآوری، حدود چهار تا پنج سال است که بازیگران جدید به‌صورت جدی وارد این حوزه شده‌اند. پیش از این، عمده اعضای انجمن را صندوق‌های پژوهش و فناوری تشکیل می‌دادند و تعدادی از VC Firmها یا شرکت‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر نیز در این اکوسیستم فعالیت می‌کردند که مجوز فعالیت خود را از نهاد مشخصی دریافت نمی‌کردند.

وی افزود: این شرکت‌ها از بازیگران قدیمی اکوسیستم محسوب می‌شوند و در شکل‌گیری بسیاری از کسب‌وکارها نقش مؤثری داشته‌اند. همچنین تعدادی از VC Firmها در حوزه‌هایی مانند سلامت و کشاورزی فعالیت داشته‌اند. طی چهار تا پنج سال اخیر، بازیگران جدیدی عمدتاً با اتکا به ظرفیت‌های بازار سرمایه به این اکوسیستم اضافه شده‌اند.

رئیس هیئت‌مدیره انجمن سرمایه‌گذاری خطرپذیر کشور ادامه داد: CVCها نیز از نتایج قانون جهش تولید دانش‌بنیان و ماده ۱۱ این قانون هستند و تحت عنوان صندوق‌های پژوهش و فناوری خطرپذیر شرکتی فعالیت می‌کنند. نهاد تنظیم‌گر این مجموعه‌ها همچنان معاونت علمی و صندوق نوآوری و شکوفایی است، اما سایر بازیگران از جمله VC Fundها و سکوهای تأمین مالی جمعی یا Crowdfundingها از لایه بازار سرمایه و نهادهای تنظیم‌گر بورس و فرابورس وارد این عرصه شده‌اند.

وی تصریح کرد: در تعامل با این مجموعه‌ها، به‌ویژه VC Fundها، بازخوردهای دریافتی نشان می‌دهد که در ابتدای شکل‌گیری این نهادها، امید زیادی به نقش‌آفرینی آنها وجود داشت؛ زیرا اکوسیستم تأمین مالی نوآوری بدون اتصال به بازار سرمایه، امکان دستیابی به مقیاس بزرگ را نخواهد داشت. از این منظر، ورود VC Fundها و سرمایه‌گذاران جسورانه بورسی، اتفاق امیدوارکننده‌ای برای اکوسیستم تأمین مالی نوآوری بود.

مقررات بازار سرمایه با نیازهای تأمین مالی نوآوری همخوان نبود

سجادی‌نیری گفت: با این حال، به نظر می‌رسد آیین‌نامه‌ها، امیدنامه‌ها و سازوکارهای طراحی‌شده، از جمله موضوع Management Fee و IC، با فضای تأمین مالی نوآوری و نیازهای این حوزه انطباق کافی نداشته است.

وی افزود: آیین‌نامه‌ها نیز متناسب با عملکرد صندوق‌ها در مقاطعی بازنویسی شدند. برای نمونه، در مقطعی Management Fee به اندازه کل سرمایه صندوق تعیین شده بود و پس از آن، این میزان به سرمایه تعهدشده و سپس به سرمایه سرمایه‌گذاری‌شده تغییر کرد. این تغییرات نشان می‌دهد سازوکارهای اولیه نیازمند بازنگری بوده‌اند، اما بازنگری‌های انجام‌شده نیز به خروجی مورد انتظار منجر نشده است.

رئیس هیئت‌مدیره انجمن سرمایه‌گذاری خطرپذیر کشور اظهار کرد: در شرایط کنونی، به نظر می‌رسد VC Fundها، به جز چند مورد محدود، نتوانسته‌اند نقشی را که برای آنها پیش‌بینی شده بود، به‌طور کامل ایفا کنند. بخشی از این نقش، به Pre-IPO و آماده‌سازی کسب‌وکارهای مراحل پایانی برای پذیرش در بورس مربوط می‌شد که در این بخش با ضعف جدی مواجه هستیم.

وی ادامه داد: تا زمانی که فعالان جدی بازار سرمایه، نهادهای دارای مجوز از بورس و همچنین سازمان بورس در فرآیند تدوین آیین‌نامه‌ها، تجربه موفق و ارزیابی مثبتی از سرمایه‌گذاری در حوزه نوآوری نداشته باشند، ترغیب این مجموعه‌ها به ورود به حوزه سرمایه‌گذاری نوآوری دشوار خواهد بود.

ضرورت تقویت پیوند بازار سرمایه و تأمین مالی نوآوری

سجادی‌نیری خاطرنشان کرد: اختصاص بخشی از AUMهای چندهمتی به سرمایه‌گذاری در حوزه نوآوری، حتی در شرایطی که این سرمایه‌گذاری یک‌دهم درصد از کل AUM را تشکیل دهد، از نظر حجم سرمایه مسئله بزرگی نیست؛ اما متقاعد کردن این مجموعه‌ها برای ورود به حوزه نوآوری، نیازمند تغییر رویکرد و ایجاد تجربه موفق در این زمینه است.

وی افزود: باید تلاش شود نهادهای بازار سرمایه به‌تدریج به سمت سرمایه‌گذاری در اکوسیستم نوآوری هدایت شوند؛ نه لزوماً از طریق سرمایه‌گذاری مستقیم در کسب‌وکارهای نوآور، هرچند این نوع سرمایه‌گذاری نیز باید توسعه پیدا کند و صندوق‌های VC در این زمینه فعالیت می‌کنند، بلکه از طریق مشارکت در ترکیب سهامداری نهادهای تأمین