چگونه بزرگ‌ترین پارک فناوری کشور می‌تواند موتور احیای زیست‌بوم نوآوری ایران باشد؟

جنگ‌ها تنها زیرساخت‌های فیزیکی را تخریب نمی‌کنند؛ آنها اعتماد سرمایه‌گذاران، امنیت سرمایه انسانی، زنجیره تأمین فناوری و حتی چشم‌انداز آینده اقتصاد را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهند. اقتصاد دیجیتال ایران نیز از این قاعده مستثنا نبود. اختلال در زیرساخت‌های ارتباطی، افزایش ریسک سرمایه‌گذاری، تشدید حملات سایبری، محدودیت‌های تأمین تجهیزات و مهاجرت متخصصان، بخشی از چالش‌هایی بود که این زیست‌بوم با آن مواجه شد.

اما همان‌گونه که تجربه کشورهای مختلف نشان داده است، دوران پساجنگ می‌تواند نقطه آغاز یک بازآفرینی بزرگ باشد؛ مشروط بر آنکه نهادهای توسعه‌ای بتوانند نقش پیشران خود را ایفا کنند. در این میان، پارک فناوری پردیس به دلیل ظرفیت‌های قانونی، زیرساختی و شبکه گسترده شرکت‌های دانش‌بنیان، می‌تواند به یکی از مهم‌ترین موتورهای بازسازی اقتصاد دیجیتال ایران تبدیل شود.

سؤال اصلی این است: پارک فناوری پردیس چگونه می‌تواند این نقش را ایفا کند؟

بازسازی اقتصاد دیجیتال؛ پروژه‌ای چهارلایه

احیای اقتصاد دیجیتال صرفاً با تزریق سرمایه یا حمایت از چند استارتاپ محقق نمی‌شود. این اکوسیستم مجموعه‌ای از لایه‌های به‌هم‌پیوسته است که ضعف هر کدام می‌تواند کل زنجیره را مختل کند.

می‌توان اقتصاد دیجیتال را در چهار لایه اصلی تحلیل کرد:

• قانون‌گذاری و تنظیم‌گری
• زیرساخت
• کسب‌وکار
• بازار

مزیت اصلی پارک فناوری پردیس آن است که برخلاف بسیاری از مراکز فناوری، در هر چهار لایه ظرفیت اثرگذاری دارد.

لایه نخست؛ قانون‌گذاری، جایی که اعتماد بازسازی می‌شود

اقتصاد دیجیتال بیش از هر صنعت دیگری به ثبات مقررات وابسته است.

سرمایه‌گذار زمانی وارد یک بازار می‌شود که بتواند آینده آن را پیش‌بینی کند. کارآفرین نیز زمانی سرمایه‌گذاری می‌کند که از ثبات قوانین، کاهش ریسک‌های حقوقی و حمایت‌های نهادی اطمینان داشته باشد.

در سال‌های اخیر، پارک فناوری پردیس علاوه بر مشوق‌های متداول پارک‌های علم و فناوری، از یک ظرفیت ویژه نیز برخوردار شده است؛ منطقه بین‌المللی نوآوری ایران که بر اساس مصوبه هیئت وزیران شکل گرفته و در صورت اجرای کامل، می‌تواند محیطی متفاوت برای توسعه فناوری ایجاد کند.

این ظرفیت می‌تواند بستری برای:

• افزایش جذابیت سرمایه‌گذاری
• توسعه صادرات خدمات دیجیتال
• جذب همکاری‌های فناورانه بین‌المللی
• اجرای سیاست‌های آزمایشی (Regulatory Sandbox)

باشد.

در واقع، اگر بسیاری از کشورها مناطق آزاد مالی یا صنعتی را سکوی توسعه خود قرار دادند، ایران نیز می‌تواند از منطقه بین‌المللی نوآوری به عنوان سکوی سیاست‌گذاری اقتصاد دیجیتال استفاده کند.

لایه دوم؛ زیرساخت، ستون فقرات اقتصاد دیجیتال

هیچ اقتصاد دیجیتالی بدون زیرساخت پایدار شکل نمی‌گیرد.

پرداخت‌های آنلاین، خدمات سلامت دیجیتال، تجارت الکترونیک، دولت هوشمند و حتی فعالیت استارتاپ‌ها، همگی وابسته به سه عنصر اساسی هستند:

• ارتباطات پایدار
• پردازش داده
• انرژی مطمئن

در این بخش، پارک فناوری پردیس چند مزیت راهبردی دارد.

ارتباطات پایدار

وجود شبکه فیبر نوری و دسترسی مناسب به زیرساخت‌های ارتباطی باعث شده شرکت‌های مستقر در پارک بتوانند خدمات خود را بدون وابستگی به زیرساخت‌های پراکنده توسعه دهند.

در شرایط بحران، چنین مزیتی اهمیت دوچندان پیدا می‌کند.

امنیت انرژی؛ مزیتی کمتر دیده‌شده اما حیاتی

شاید مهم‌ترین مزیت رقابتی پارک فناوری پردیس در دوران پساجنگ، وضعیت متفاوت آن در حوزه انرژی باشد.

بر اساس مقررات منطقه بین‌المللی نوآوری:

• پارک از خاموشی‌های برنامه‌ریزی‌شده مستثناست.
• امکان تخصیص دیماند برق برای شرکت‌ها وجود دارد.
• تعرفه برق پژوهشی اعمال می‌شود.

برای شرکت‌هایی که در حوزه رایانش ابری، هوش مصنوعی، مراکز داده یا پردازش کلان‌داده فعالیت می‌کنند، این مزیت می‌تواند تفاوت میان بقا و توقف فعالیت باشد.

ظرفیت ایجاد دیتاسنترهای تاب‌آور

یکی دیگر از مزیت‌های کمتر مورد توجه، ویژگی‌های جغرافیایی پارک فناوری پردیس است.

وجود فازهای توسعه با پستی و بلندی مناسب، امکان احداث مراکز داده نیمه‌زیرزمینی یا زیرسطحی را فراهم می‌کند.

چنین مراکزی از نظر:

• امنیت فیزیکی
• مدیریت انرژی
• کنترل دما
• تاب‌آوری در شرایط بحران

برتری قابل توجهی نسبت به مراکز داده متعارف دارند.

اگر ایران بخواهد در آینده به قطب خدمات ابری منطقه تبدیل شود، چنین زیرساخت‌هایی اهمیت راهبردی خواهند داشت.

لایه سوم؛ کسب‌وکار، جایی که نوآوری متولد می‌شود

بازسازی ساختمان‌ها ساده‌تر از بازسازی سرمایه انسانی است.

مهم‌ترین دارایی اقتصاد دیجیتال، نیروی متخصص، کارآفرینان و شرکت‌های نوآور هستند.

دوران پساجنگ معمولاً با افزایش مهاجرت نخبگان، کاهش سرمایه‌گذاری و افت انگیزه کارآفرینی همراه است.

در این نقطه، پارک فناوری پردیس می‌تواند نقش مهمی ایفا کند.

سرمایه انسانی

وجود شبکه گسترده شرکت‌های دانش‌بنیان، دانشگاه‌ها و رویدادهای ملی، بستری مناسب برای:

• شناسایی استعدادها
• آموزش تخصصی
• ایجاد شبکه‌های حرفه‌ای
• توسعه اشتغال فناورانه

فراهم می‌کند.

رویدادهایی مانند الپیک فناوری می‌توانند به بستری برای کشف استعدادهای نسل جدید تبدیل شوند؛ استعدادهایی که در آینده موتور رشد اقتصاد دیجیتال خواهند بود.

توسعه پلتفرم‌های دیجیتال

اقتصاد دیجیتال امروز بیش از هر چیز بر پایه پلتفرم‌ها شکل گرفته است.

رشد این پلتفرم‌ها نیازمند مجموعه‌ای از عوامل است:

• سرمایه
• منتورینگ
• شبکه‌سازی
• زیرساخت
• دسترسی به بازار

پارک فناوری پردیس به واسطه حضور هم‌زمان شرکت‌ها، شتاب‌دهنده‌ها، صندوق‌های سرمایه‌گذاری و نهادهای حمایتی، یکی از معدود نقاط کشور است که همه این اجزا را در کنار هم دارد.

از سوی دیگر، اینوتکس به عنوان بزرگ‌ترین رویداد نوآوری کشور، فرصت کم‌نظیری برای اتصال استارتاپ‌ها، سرمایه‌گذاران و سیاست‌گذاران فراهم می‌کند.

همچنین مرکز شتابدهی نوآوری پارک می‌تواند برنامه‌های تخصصی برای توسعه استارتاپ‌های فعال در حوزه‌هایی مانند:

• امنیت سایبری
• سلامت دیجیتال
• دولت هوشمند
• مدیریت بحران
• لجستیک هوشمند

طراحی کند.

لایه چهارم؛ بازار، حلقه گمشده اقتصاد دیجیتال

بسیاری از نوآوری‌ها هرگز به محصول اقتصادی تبدیل نمی‌شوند؛ نه به دلیل ضعف فناوری، بلکه به دلیل نبود بازار.

اقتصاد دیجیتال زمانی رشد می‌کند که فناوری بتواند به نیاز واقعی کشور متصل شود.

در دوران پساجنگ، بخش بزرگی از تقاضا در حوزه‌هایی مانند:

• بازسازی زیرساخت‌ها
• امنیت سایبری
• خدمات عمومی دیجیتال
• هوشمندسازی صنایع
• بهره‌وری تولید

متمرکز خواهد بود.

در این میان، فن‌بازار ملی ایران که توسط پارک فناوری پردیس مدیریت می‌شود، می‌تواند حلقه اتصال میان عرضه فناوری و تقاضای صنعت و دولت باشد.

فن‌بازار تنها یک بازار فروش فناوری نیست؛ بلکه سازوکاری برای:

• تجاری‌سازی نوآوری
• توسعه همکاری صنعت و دانشگاه
• کاهش فاصله میان نیازهای واقعی کشور و توان شرکت‌های دانش‌بنیان

است.

اگر این سازوکار به‌درستی توسعه یابد، پارک فناوری پردیس می‌تواند از یک مجموعه فناورانه به موتور تجاری‌سازی اقتصاد دیجیتال کشور تبدیل شود.

پارک فناوری پردیس؛ فراتر از یک پارک فناوری

نگاه سنتی به پارک‌های علم و فناوری، آنها را صرفاً محل استقرار شرکت‌های دانش‌بنیان می‌داند.

اما در شرایط امروز، پارک فناوری پردیس می‌تواند نقشی بسیار فراتر ایفا کند.

این پارک می‌تواند به طور هم‌زمان:

• آزمایشگاه سیاست‌گذاری اقتصاد دیجیتال باشد؛
• میزبان زیرساخت‌های حیاتی کشور شود؛
• مرکز پرورش سرمایه انسانی فناوری باشد؛
• و حلقه اتصال فناوری به بازار داخلی و منطقه‌ای را شکل دهد.

به بیان دیگر، اگر اقتصاد دیجیتال ایران را یک زنجیره ارزش بدانیم، پارک فناوری پردیس تنها یکی از حلقه‌های آن نیست؛ بلکه می‌تواند نقطه اتصال همه حلقه‌ها باشد.

جمع‌بندی؛ از پارک فناوری تا موتور توسعه ملی

دوران پساجنگ معمولاً فرصتی برای بازاندیشی در مدل‌های توسعه است. اقتصاد دیجیتال ایران نیز برای عبور از چالش‌های پیش‌رو، به نهادهایی نیاز دارد که بتوانند هم‌زمان نقش سیاست‌گذار، زیرساخت‌ساز، شبکه‌ساز و توسعه‌دهنده بازار را ایفا کنند.

پارک فناوری پردیس، با تکیه بر ظرفیت‌های قانونی منطقه بین‌المللی نوآوری، زیرساخت‌های ارتباطی و انرژی، شبکه گسترده شرکت‌های دانش‌بنیان، رویدادهای ملی نوآوری و فن‌بازار ایران، یکی از معدود نهادهایی است که چنین ظرفیتی را در اختیار دارد.

با این حال، تحقق این نقش مستلزم چند پیش‌شرط اساسی است: اجرای کامل مشوق‌های قانونی، سرمایه‌گذاری هدفمند در زیرساخت‌های پردازشی و امنیت سایبری، توسعه مراکز داده تاب‌آور، حمایت از سرمایه انسانی و تقویت سازوکارهای تجاری‌سازی فناوری. اگر این الزامات فراهم شود، پارک فناوری پردیس می‌تواند از یک مجموعه فناورانه فراتر رفته و به سکوی بازسازی اقتصاد دیجیتال ایران و یکی از پیشران‌های اصلی رشد دانش‌بنیان کشور در دوران پساجنگ تبدیل شود.