به گزارش ستاد خبری اینوتکس 2026؛ تعدد قوانین و نهادهای تصمیم‌گیر، یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی کسب‌وکارهای سلامت دیجیتال است؛ چالشی که به گفته فعالان این حوزه، مسیر ورود استارتاپ‌ها و سرمایه‌گذاران جدید به بازار سلامت را دشوار کرده است.

در پنل سلامت دیجیتال نمایشگاه اینوتکس ۲۰۲۶، فعالان این حوزه از ضرورت تعامل بیشتر بخش خصوصی و حاکمیت، اصلاح فرآیندهای رگولاتوری و ایجاد زیرساخت‌های مشترک برای توسعه نوآوری در سلامت گفتند؛ موضوعی که با ورود فناوری‌هایی مانند هوش مصنوعی، رباتیک و کشف دارو، بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است.

در ابتدای نشست؛ یوسف محمدپور، دبیر کمیسیون سلامت دیجیتال سازمان نظام صنفی رایانه‌ای، در پنل سلامت دیجیتال با اشاره به چالش‌های فعالیت پلتفرم‌ها و استارتاپ‌های حوزه سلامت گفت: تعدد قوانین و مقررات و وجود نهادهای مختلف تصمیم‌گیر، مسیر ورود و فعالیت کسب‌وکارهای نوآور در حوزه سلامت را دشوار کرده است.

وی افزود: یک پلتفرم برای آغاز فعالیت در حوزه سلامت باید با مجموعه‌ای از نهادها از جمله سازمان غذا و دارو، سازمان نظام پزشکی، معاونت درمان وزارت بهداشت، بخش فناوری اطلاعات وزارت بهداشت و سازمان‌های بیمه‌گر مواجه باشد و در عمل برای راه‌اندازی یک خدمت، با فرایندی چندلایه و پیچیده روبه‌رو شود.

محمدپور ادامه داد: این تعدد مقررات و فرایندهای نظارتی موجب می‌شود ورودی کسب‌وکارهای جدید به حوزه سلامت کاهش پیدا کند و بخشی از فعالان و استارتاپ‌ها اساساً از ورود به این حوزه منصرف شوند.

دبیر کمیسیون سلامت دیجیتال سازمان نظام صنفی رایانه‌ای با اشاره به اقدامات این کمیسیون برای تسهیل فعالیت کسب‌وکارهای سلامت دیجیتال اظهار کرد: امسال تمرکز اصلی کمیسیون بر موضوع «اپراتوری سلامت» بوده و تلاش کرده‌ایم با وزارت بهداشت برای نهایی‌شدن هرچه سریع‌تر قوانین، مقررات و اسناد مرتبط با اپراتوری سلامت همکاری کنیم.

وی اپراتوری سلامت را یکی از اتفاقات مهم پیش‌روی حوزه سلامت دیجیتال دانست و گفت: با اجرای این مدل، خدمات در مراکز درمانی می‌تواند به شکل وب‌سرویسی ارائه شود و تراکنش‌های مالی نیز بر مبنای همین خدمات انجام گیرد؛ موضوعی که می‌تواند به چابک‌تر شدن فرایندها و شکل‌گیری مدل‌های جدید کسب‌وکار در حوزه سلامت کمک کند.

محمدپور با بیان اینکه پلتفرم‌های سلامت دیجیتال برای اجرای این مدل آمادگی دارند، تصریح کرد: بخش خصوصی از نظر فنی و سرویس‌های مورد نیاز آماده است و اکنون باید دید آیا حاکمیت نیز اراده و آمادگی لازم برای اجرای این مدل را دارد یا خیر.

وی با تأکید بر ضرورت حضور بخش خصوصی در فرایند سیاست‌گذاری حوزه سلامت گفت: یکی از مشکلات موجود، فاصله میان حاکمیت و بخش خصوصی است. گاهی حاکمیت در چارچوب ساختارهای خود تصمیم می‌گیرد و پس از ابلاغ مقررات، بخش خصوصی باید خود را با آن تطبیق دهد؛ در حالی که اگر پیش از تصویب مقررات، چالش‌ها و مدل کسب‌وکار فعالان اقتصادی دیده شود، می‌توان مقرراتی متناسب‌تر و اجرایی‌تر تدوین کرد.

دبیر کمیسیون سلامت دیجیتال سازمان نظام صنفی رایانه‌ای ادامه داد: ما تلاش کرده‌ایم در موضوع اپراتوری سلامت، چالش‌های بین‌سازمانی را شناسایی کنیم و صدای بخش خصوصی را نیز به این فرایند وارد کنیم؛ چراکه اجرای این طرح تنها به یک بخش از وزارت بهداشت محدود نیست و معاونت‌های مختلف و بخش فناوری اطلاعات در آن نقش دارند.

محمدپور درباره تعدد ذی‌نفعان در صنعت سلامت نیز گفت: در حوزه سلامت با تعداد زیادی از ذی‌نفعان مواجه هستیم و هر کدام می‌توانند چالشی در مسیر نوآوری ایجاد کنند. همین مسئله باعث شده بخشی از فعالان اکوسیستم نوآوری به این نتیجه برسند که ترجیح می‌دهند وارد حوزه‌هایی نشوند که با ساختارهای سنتی و ذی‌نفعان متعدد درگیر است.

وی راه عبور از این وضعیت را شکل‌گیری زبان مشترک میان بخش خصوصی و حاکمیت دانست و اظهار کرد: به نظر من مهم‌ترین مسئله، ادبیات و زبان گفت‌وگوست. باید یاد بگیریم چگونه با یکدیگر صحبت کنیم؛ زیرا تقابل و برخوردهای تند از سوی هر دو طرف، مسئله را حل نمی‌کند و حتی می‌تواند موجب سخت‌تر شدن مواضع طرف مقابل شود.

محمدپور افزود: در یک سال و نیم گذشته که بیشتر در حوزه رگولاتوری سلامت فعالیت داشته‌ام، تجربه من نشان داده که امکان تعامل میان بخش خصوصی و وزارت بهداشت وجود دارد و می‌توان از طریق گفت‌وگو بسیاری از مسائل را حل کرد.

وی با اشاره به برخی تصورات موجود درباره موانع ورود کسب‌وکارهای جدید به حوزه سلامت گفت: گاهی در میان فعالان اکوسیستم این تصور وجود دارد که در حوزه‌هایی مانند دارو یا سلامت، مافیا وجود دارد و شرکت‌های جدید نمی‌توانند وارد این بازار شوند؛ در حالی که تجربه نشان داده است شرکت‌های جدید نیز می‌توانند با تعامل، گفت‌وگو و شناخت قواعد بازی وارد بازار شوند.

دبیر کمیسیون سلامت دیجیتال سازمان نظام صنفی رایانه‌ای تأکید کرد: در حوزه سلامت، اگر یک کسب‌وکار جدید بخواهد فعالیت کند، باید مراقب باشد بازی سایر بازیگران را به هم نزند. نوآوری الزاماً به معنای از بین بردن ساختارهای موجود نیست و می‌توان در کنار بازیگران سنتی، مسیر رشد جدیدی ایجاد کرد.

محمدپور در ادامه با اشاره به چالش‌های موجود در برخی پلتفرم‌های سلامت دیجیتال گفت: بخشی از دغدغه‌های مطرح‌شده از سوی وزارت بهداشت درباره فعالیت پلتفرم‌ها نیز قابل درک است. برای مثال، اگر یک پلتفرم بدون احراز هویت مناسب، پزشک یا مشاور را وارد سامانه خود کند، در نهایت آسیب آن به جامعه بازمی‌گردد.

وی افزود: در مقابل، وزارت بهداشت نیز سرویس‌هایی مانند احراز هویت پزشکان را در اختیار دارد و پلتفرم‌ها می‌توانند از این ظرفیت‌ها استفاده کنند. بنابراین به جای برخورد صفر و صدی، می‌توان از ظرفیت‌های موجود برای استانداردسازی فعالیت پلتفرم‌ها استفاده کرد.

محمدپور همچنین با اشاره به طرح اپراتوری سلامت اظهار کرد: هدف این مدل این نیست که بازی کسب‌وکارهای موجود را تغییر دهد؛ پلتفرم‌ها همچنان می‌توانند خدماتی مانند نوبت‌دهی و مشاوره ارائه دهند و درآمد خود را داشته باشند، اما این خدمات در یک معماری استاندارد و منسجم‌تر ارائه خواهد شد.

وی در تشریح یکی از چالش‌های نوبت‌دهی آنلاین گفت: امروز ممکن است یک پزشک به‌صورت هم‌زمان در چند سامانه نوبت‌دهی فعالیت کند و برای یک ساعت مشخص در چند پلتفرم نوبت ارائه دهد. اگر چند بیمار از سامانه‌های مختلف برای همان ساعت نوبت بگیرند، در نهایت بیمار با مشکل مواجه می‌شود و این مسئله می‌تواند به نارضایتی عمومی منجر شود.

محمدپور خاطرنشان کرد: چنین چالش‌هایی نشان می‌دهد که باید زیرساخت‌ها و استانداردهای مشترک ایجاد شود تا هم نیازهای وزارت بهداشت و رگولاتور تأمین شود و هم بخش خصوصی بتواند به فعالیت و توسعه کسب‌وکار خود ادامه دهد.

وی در پایان گفت: بخش خصوصی معمولاً از نظر نوآوری و فناوری جلوتر از حاکمیت حرکت می‌کند و می‌تواند در حل چالش‌های موجود به رگولاتور کمک کند. هدف باید این باشد که به جای تقابل، مدلی برای همکاری شکل بگیرد که در آن هم حاکمیت به نیازهای خود برسد و هم بخش خصوصی بتواند کسب‌وکار و نوآوری خود را توسعه دهد.

در ادامه پنل تخصصی سلامت؛ محمدرضا زاهدی، مدیرعامل هلدینگ پیشگامان سلامت، در پنل سلامت دیجیتال پانزدهمین نمایشگاه بین‌المللی نوآوری و فناوری «اینوتکس ۲۰۲۶» با اشاره به چالش‌های ساختاری نظام سلامت گفت: ما در شتاب‌دهنده خود اصطلاحی داریم با عنوان «طب تب کرده»؛ یعنی خود طب که قرار است مردم را درمان کند، دچار عارضه‌هایی شده که بخشی از آن خودساخته است.

وی افزود: ساختار وزارت بهداشت به گونه‌ای شکل گرفته که در بسیاری از موارد، به غیر از پزشکان افراد دیگری امکان تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری ندارند. زمانی که وزیر، معاون و حتی مدیران تخصصی وزارتخانه عمدتاً از جامعه پزشکی انتخاب می‌شوند، سایر تخصص‌ها کمتر دیده می‌شوند و همین مسئله می‌تواند زمینه‌ساز چالش‌های مختلف شود.

زاهدی با بیان اینکه وزارت بهداشت در سال‌های اخیر تلاش کرده از میان پزشکان مدیر تربیت کند، اظهار کرد: این رویکرد باعث می‌شود ظرفیت سایر تخصص‌ها کمتر مورد توجه قرار گیرد. ما معتقدیم پزشک باید بر طبابت تمرکز کند و در مقابل، متخصصان مدیریت و فناوری باید زیرساخت‌های مورد نیاز پزشکان را فراهم کنند.

مدیرعامل هلدینگ پیشگامان سلامت ادامه داد: من از سال ۱۳۸۶ با پزشکان در ارتباط بوده‌ام و با مسائل و چالش‌های این جامعه آشنایی دارم. در مجموعه پیشگامان سلامت نیز تلاش کرده‌ایم نیازهای پزشکان را از نیازهای سخت‌افزاری و نرم‌افزاری گرفته تا خدمات مورد نیاز برای فعالیت حرفه‌ای آنها تأمین کنیم.

وی پزشکان را از نخبگان جامعه دانست و گفت: ما پزشکان را به عنوان افراد نخبه جامعه و همچنین به عنوان فعالان کسب‌وکارهای تخصصی می‌پذیریم، اما باید میان طبابت و مدیریت تفکیک قائل شویم. به یکی از پزشکان نیز گفته‌ام که یا باید پزشک باشید و طبابت کنید یا مدیریت کنید؛ انجام هم‌زمان این دو نقش به شکل مطلوب امکان‌پذیر نیست.

زاهدی با اشاره به تغییر نگرش نسل جدید پزشکان گفت: خوشبختانه نسل جدیدی که امروز در دانشگاه‌های علوم پزشکی با آنها مواجه هستیم، به این درک رسیده‌اند که اگر می‌خواهند وارد حوزه مدیریت شوند، باید به شکل تخصصی مدیریت را یاد بگیرند و از ظرفیت‌های مدیریتی استفاده کنند؛ یا اینکه مسیر خود را در طبابت ادامه دهند و در این حوزه تخصصی‌تر شوند.

وی با اشاره به تجربه هلدینگ پیشگامان سلامت در حوزه آموزش پزشکی اظهار کرد: از سال ۱۳۹۱ وارد حوزه آموزش پزشکی شدیم و تاکنون حدود ۱۳۰ هزار دانشجوی پزشکی و دندانپزشکی از خدمات آموزشی مجموعه استفاده کرده‌اند. بخش قابل توجهی از این افراد اکنون فارغ‌التحصیل شده‌اند و ما به واسطه این ارتباط گسترده، شناخت خوبی از نگاه و منطق نسل جدید پزشکان داریم.

مدیرعامل هلدینگ پیشگامان سلامت با تأکید بر نزدیک بودن تحول در حوزه سلامت گفت: معتقدم به‌زودی تحول جدی در دنیای سلامت اتفاق خواهد افتاد. روندهای جهانی نیز نشان می‌دهند که سلامت در سال‌های آینده یکی از مهم‌ترین حوزه‌ها برای سرمایه‌گذاری و پذیرش سرمایه خواهد بود.

زاهدی افزود: هر تحولی که امروز در حوزه‌هایی مانند فناوری اطلاعات و سایر علوم مشاهده می‌کنیم، باید در نهایت در حوزه سلامت نیز نمود پیدا کند؛ چراکه سلامت مستقیماً با انسان در ارتباط است و انسان همواره به دنبال افزایش سرعت، کیفیت زندگی و پیشگیری از بیماری است.

وی در ادامه با اشاره به ساختار نیروی انسانی در وزارت بهداشت گفت: نیروهایی که در دانشگاه‌ها تربیت می‌شوند، در سنین مختلف وارد ساختار بروکراتیک کشور می‌شوند. امروز نیز در سطح مدیران وزارتخانه، نسل‌های جوان‌تر به تدریج در حال ورود هستند و این نسل نسبت به فناوری‌های دیجیتال و تعاملات اجتماعی نگاه متفاوت‌تری دارد.
زاهدی با این حال، مسئله اصلی را صرفاً تفاوت نسلی ندانست و تصریح کرد: بخشی از چالش‌ها به موضوع منافع و تعارض منافع بازمی‌گردد. زمانی که قانون‌گذار و مجری در یک مجموعه قرار می‌گیرند، طبیعی است که تضاد منافع ایجاد شود و تصمیمی که مستقیماً منافع خود آن مجموعه را تحت تأثیر قرار می‌دهد، با دشواری بیشتری مواجه شود.

وی ادامه داد: مسئله این نیست که پزشکان درک پایینی دارند. اتفاقاً در سال‌های گذشته، بسیاری از دانش‌آموزان ممتاز به سمت رشته تجربی و پزشکی رفته‌اند و از نظر علمی و توانمندی مشکلی ندارند؛ بلکه بخشی از این مسئله به نحوه تربیت آنها در ساختار دانشگاه‌های علوم پزشکی و جایگاهی بازمی‌گردد که سیستم آموزشی برای پزشک تعریف می‌کند.

مدیرعامل هلدینگ پیشگامان سلامت گفت: در سال‌های گذشته تلاش کرده‌ایم فضای گفت‌وگو با جامعه پزشکی را باز کنیم و خوشبختانه بخشی از پزشکان نیز وارد حوزه کسب‌وکار شده‌اند. به‌ویژه با توجه به اشباع نسبی بازار پزشکی و افزایش تعداد ورودی‌های این رشته، بخشی از قواعد سنتی در حال تغییر است.

زاهدی با اشاره به تغییر نگاه پزشکان جوان به کسب‌وکار افزود: در حوزه مطب و کلینیک، معمولاً پزشکان ۴۰ تا ۵۰ ساله کمتر وارد مدل‌های جدید کسب‌وکاری می‌شوند، اما پزشکان جوان‌تر در بازه سنی ۳۰ تا ۴۰ سال بیشتر به این حوزه‌ها ورود کرده‌اند؛ چراکه با چالش‌هایی مانند تأمین مالی و گردش نقدینگی مواجه هستند و همین مسائل آنها را به سمت مدل‌های جدید کسب‌وکار سوق می‌دهد.

وی در پایان خاطرنشان کرد: تغییرات در حوزه سلامت آغاز شده است، اما برای مشاهده نتایج آن باید کمی صبر کرد. نسل جدید پزشکان، توسعه فناوری و تغییر مدل‌های کسب‌وکار می‌تواند زمینه‌ساز تحول تدریجی در ساختار سلامت کشور باشد.

گفتنی در ادامه نشست؛ محمد گرویی، بنیان‌گذار گروه سرمایه‌گذاری نوآورانه کهن، در پنل سلامت دیجیتال پانزدهمین نمایشگاه بین‌المللی نوآوری و فناوری «اینوتکس ۲۰۲۶» با اشاره به روند سرمایه‌گذاری در حوزه سلامت گفت: طی سه سال گذشته سرمایه‌گذاری در حوزه سلامت روندی کاهشی داشته است، اما پیش‌بینی می‌شود در ۱۰ سال آینده بار دیگر شاهد موج قابل توجهی از سرمایه‌گذاری در این حوزه باشیم.

وی افزود: بخش قابل توجهی از سرمایه‌گذاری‌های آینده در حوزه‌های بین‌رشته‌ای خواهد بود؛ حوزه‌هایی که سلامت را با فناوری‌های دیگر پیوند می‌دهند. یکی از مهم‌ترین نمونه‌ها، ترکیب هوش مصنوعی و رباتیک با سلامت است که امروز توجه زیادی را در جهان به خود جلب کرده است.

گرویی ادامه داد: حوزه‌هایی مانند معکوس‌سازی فرایند پیری، جوان‌سازی و طول عمر نیز از جمله ترندهایی هستند که احتمالاً در سال‌های آینده سرمایه‌گذاری قابل توجهی را به خود اختصاص خواهند داد و در ایران نیز ممکن است مجموعه‌هایی که تاکنون مستقیماً در حوزه سلامت فعالیت نداشته‌اند، وارد این بازار شوند.

بنیان‌گذار گروه سرمایه‌گذاری نوآورانه کهن با اشاره به تجربه فعالیت در اکوسیستم نوآوری اظهار کرد: مجموعه‌های خارج از حوزه سلامت تمایل زیادی برای ورود به این حوزه دارند، اما یکی از مشکلاتی که در سطح فردی و نهادی مشاهده می‌کنیم، ضعف هم‌افزایی میان بازیگران مختلف است.

وی با بیان اینکه بسیاری از تیم‌ها و مجموعه‌ها به‌صورت مستقل فعالیت می‌کنند، گفت: در حوزه سلامت، هم‌افزایی میان تیم‌های مختلف کمتر از حد انتظار است. حتی در سطح فردی نیز گاهی با گاردهایی مواجه هستیم که ورود به فرایندهای نوآورانه و دریافت مشاوره و منتورینگ را دشوار می‌کند.

گرویی ادامه داد: در حوزه فناوری اطلاعات و مدیریت، افراد معمولاً راحت‌تر می‌پذیرند که در بخشی از مسیر نیاز به کمک و دانش تخصصی دارند، اما در حوزه پزشکی به دلیل نوع تربیتی که طی سال‌های گذشته شکل گرفته، شکستن این گارد دشوارتر است.

وی با اشاره به چالش‌های نهادی در مسیر ورود نوآوری به سلامت گفت: در سطح رگولاتوری نیز نهادهایی مانند وزارت بهداشت و سازمان نظام پزشکی نسبت به ورود نوآوری گاردهایی دارند. بخشی از این نگرانی قابل درک است؛ چراکه رگولاتور ممکن است نگران باشد همان‌طور که فناوری برخی حوزه‌های سنتی مانند حمل‌ونقل، بیمه و گردشگری را متحول کرده، در حوزه سلامت نیز ساختارهای موجود را دچار تغییر کند.

بنیان‌گذار گروه سرمایه‌گذاری نوآورانه کهن افزود: همین نگرانی می‌تواند باعث شود رگولاتور در مواجهه با نوآوری، محدودیت‌های بیشتری ایجاد کند و ورود کسب‌وکارهای نوآور به حوزه سلامت دشوارتر شود.

گرویی با اشاره به چالش‌های موجود در اکوسیستم سرمایه‌گذاری سلامت اظهار کرد: از سوی دیگر، سرمایه‌گذاران نیز گاهی با این تصور وارد حوزه سلامت می‌شوند که یک کسب‌وکار سلامت می‌تواند در مدت کوتاهی به نمونه‌هایی مانند پلتفرم‌های بزرگ اقتصاد دیجیتال تبدیل شود و سرمایه آنها را سریع بازگرداند؛ در حالی که این کسب‌وکارها با چالش‌های رگولاتوری، تیم‌های تخصصی و چندبعدی بودن مسائل سلامت مواجه هستند.

وی تأکید کرد: یکی از مشکلات جدی اکوسیستم نوآوری سلامت، کمبود تیم‌هایی است که به معنای واقعی بتوانند میان تخصص فنی، مدیریت، نوآوری و دانش پزشکی و سلامت توازن ایجاد کنند. بخشی از تیم‌ها کاملاً پزشکی هستند و بخشی دیگر از حوزه سلامت فاصله دارند و صرفاً یک مدل موفق در حوزه‌ای دیگر را برای بازار سلامت ایران الگوبرداری می‌کنند.

ضرورت حرکت ایران هم‌راستا با ترندهای جهانی سلامت

گرویی در ادامه با اشاره به رشد سلامت دیجیتال در دوران کرونا گفت: در دوران کرونا، سلامت دیجیتال در جهان رشد انفجاری داشت و امروز نیز یکی از روندهای مهم، حرکت به سمت کشف و توسعه دارو با استفاده از هوش مصنوعی است.

وی افزود: در ایران نیز مجموعه‌هایی در سال‌های گذشته به دنبال حرکت در مسیر ترندهای جهانی بوده‌اند و نمی‌توان گفت کشور به‌طور کامل از دنیا عقب مانده است؛ اما همچنان با چالش‌هایی مواجه هستیم.

گرویی نخستین چالش را رگولاتوری دانست و گفت: هرجا با سلامت و جان انسان سروکار داریم، طبیعی است که رگولاتور حساسیت بیشتری داشته باشد. در حوزه سلامت، هم جان و هم مال انسان درگیر است و به همین دلیل نمی‌توان انتظار داشت رگولاتور همانند برخی حوزه‌های دیگر با آزادی کامل عمل کند.

وی افزود: در کنار ضرورت نظارت، باید زمینه برای ورود نوآوری نیز فراهم شود. یکی از چالش‌های دیگر، وجود ذی‌نفعانی است که ممکن است با ورود فناوری‌های جدید، مدل‌های سنتی کسب‌وکار آنها تحت تأثیر قرار گیرد.

بنیان‌گذار گروه سرمایه‌گذاری نوآورانه کهن با تأکید بر ظرفیت بالای بازار سلامت اظهار کرد: سلامت بازاری است که تقریباً تمام جمعیت کشور با آن درگیر هستند. برخلاف حوزه‌هایی مانند گردشگری یا خدمات سرمایه‌گذاری که ممکن است مخاطب آنها محدود به گروه‌های خاصی باشد، خدمات سلامت در تمام دهک‌های اقتصادی جامعه مورد نیاز است.

وی ادامه داد: گروه‌های برخوردار جامعه ممکن است بیشتر به موضوعاتی مانند طول عمر و معکوس‌سازی فرایند پیری توجه کنند، طبقات متوسط ممکن است با خدمات مالی و پرداختی حوزه سلامت مواجه باشند و گروه‌های کم‌برخوردار نیز بیشتر به دسترسی به خدمات درمانی و جلوگیری از تأخیر در درمان نیاز داشته باشند.

گرویی راهکار ورود نوآوری به حوزه سلامت را حرکت تدریجی دانست و گفت: پیشنهادی که در مجموعه‌های فعال این حوزه دنبال می‌شود این است که به جای ورود مستقیم و ایجاد اختلال گسترده در بازار سلامت، از حوزه‌های پیرامونی شروع کنیم.

وی افزود: می‌توان از حوزه‌هایی که حساسیت رگولاتوری کمتری دارند، مانند امنیت داده و برخی خدمات پیرامونی سلامت، وارد شد و به‌تدریج پزشک و بیمار را با مدل‌های نوآورانه همراه کرد.

گرویی در پایان خاطرنشان کرد: اگر این فرایند به‌صورت تدریجی و با تعامل میان بخش خصوصی، پزشکان، بیماران و رگولاتور پیش برود، می‌توان نوآوری را بدون ایجاد تقابل وارد ساختار سلامت کرد و زمینه را برای تحول این حوزه فراهم ساخت.